شب یلدا

صبح صادق ندمد تا شب یلدا نرود(سعدی)

شب یلدا یکی از کهن ترین ائین های ایرانی است شب یلدا بلند ترین شب بین تمام شب های سال است وروز اول دی ماه روزها کم کم طولانی میشد تا به تابستان میرسد که روزها وروشنایی زمین بیشتر میشود

واژه يلدا سرياني و به معني ولادت است. ولادت خورشيد ( مهر، ميترا ) و روميان آن را ناتاليس انويکتوس يعني روز تولد ( مهر ) شکست ناپذير نامند

بنابر باور پيشينيان، در پايان اين شب دراز، که اهريمني و نامبارکش مي دانستند ( و مي دانند )، تاريکي شکست مي خورد، روشنايي پيروز و خورشيد زاده مي شود و روزها رو به بلندي مي نهد،. گويند در اين روز نور از حد نقصان به حد زيادت خارج مي شود، و آدميان نشو و نما آغاز مي کنند و "پري" ها به ذبول و فنا روي مي آورند. » انچه که در فرهنگ فارسی معین بر اساس اقتباس  از لغت نامه دهخدا و حواشی علامه قزوینی مندرج شده نیز بر این توضیحات دلالت دارد

(يلدا اول زمستان و شب آخر پاييز است که درازترين شب هاي سال است. و در آن شب، يا نزديک بدان، آفتاب به برج جدي تحويل مي کند و قدما آن را سخت شوم و نامبارک مي انگاشتند.  در بيشتر نقاط ايران در اين شب مراسمي انجام مي شود. شاعران زلف يار و همچنين روز هجران را از حيث سياهي و درازي بدان تشبيه کنند. و از شعرهاي برخي از شاعران مانند سنائي، معزي، خاقاني و سيف اسفرنگي، رابطه بين مسيح و يلدا ادراک مي شود. يلدا برابر با شب اول جدي و شب هفتم دي ماه جلالي و شب بيست و يکم دسامبر فرانسوي است.)

در این شب خویشاوندان واهل خانواده پیش بزرگتر طایفه می روند وشب بلند یلدا را با خوردن شیرینی و اجیل ونشستن دور کرسی وخوردن هندوانه ومیوه جات دیگر سپری می کنند دور هم جمع شدن خانواده وطایفه خود فرصتی است تا سری هم به دیوان حافظ بزنند واز کتاب شعر حافظ فال بگیرند

در منطقه لارستان بخصوص نزد اهل سنت  منطقه متاسفانه در گذشته اهمیتی به شب یلدا نمی دانند وان را مال سرحدی ها می دانستند اما اکنون نسل جوان به این ائین واهمیت ان نزد ایرانیان توجه دارد ودر بعضی از خانواده های اوزی با جمع شدن چند خانواده وخوردن هندوانه وشیرینی واجیل  شب یلدا را پاس می دارند   

بعضی ها شب یلدا را شب تولد عیسی مسیح میدانند وشب میلاد مینامند

ایرانیان باستان این شب را شب تولد الهه مهر «میترا» می‎‎پنداشتند، و به همین دلیل این شب را جشن میگرفتند و گرد آتش جمع میشدند و شادمانه رقص و پایکوبی می کردند.آن گاه خوانی الوان می گستردند و « میزد» نثار می کردند. «میزد» نذری یا ولیمهای بود غیر نوشیدنی، مانند گوشت و نان و شیرینی و حلوا، و در آیینهای ایران باستان برای هر مراسم جشن و سرور آیینی، خوانی می گستردند که بر آن افزون بر آلات و ادوات نیایش، مانند آتشدان، عطردان، بخوردان، برسم و غیره، برآوردهها و فرآوردههای خوردنی فصل و خوراکهای گوناگون، از جمله خوراک مقدس و آیینی ویژه ای که آن را « میزد» می نامیدند، بر سفره جشن می نهادند. باوری بر این مبنا نیز بین مردم رایج بود که در شب یلدا، قارون ( ثروتمند افسانه ای) ، در جامه کهنه هیزم شکنان به در خانه ها می آید و به مردم هیزم می دهد، و این هیزم ها در صبح روز بعد از شب یلدا، به شمش زر تبدیل می شود، بنابراین، باورمندان به این باور، شب یلدا را تا صبح به انتظار از راه رسیدن هیزم شکن زربخش و هدیه هیزمین خود بیدار می ماندند و مراسم جشن و سرور و شادمانی بر پا می کردند . امری که از شواهد تاریخی حکایت می کند این است که بیشتر رسوم دین      مسیحیت از مهرپرستی و یا میتراییسم برگرفته شده است

جشن یلدا در ایران امروز نیز با گرد هم آمدن و شبنشینی اعضای خانواده و اقوام در کنار یکدیگر برگزار میشود. متل گویی که نوعی شعرخوانی و داستان خوانی است در قدیم اجرا می شده است به این صورت که خانواده ها در این شب گرد می آمدند و پیرتر ها برای همه قصه تعریف می کردند . آیین شب یلدا یا شب چله، خوردن آجیل مخصوص، هندوانه، انار و شیرینی و میوه‌های گوناگون است که همه جنبهٔ نمادی دارند و نشانهٔ برکت، تندرستی، فراوانی و شادکامی هستند , این میوه ها که اکثرا" کثیر الدانه هستند , نوعی جادوی سرایتی محسوب می شوند که انسان ها با توسل به برکت خیزی و پر دانه بودن آنها , خودشان را نیز مانند آنها برکت خیز می کنند و نیروی باروی را در خویش افزایش می دهند . در این شب هم مثل جشن تیرگان  ، فال گرفتن از کتاب حافظ مرسوم است. حاضران با انتخاب و شکستن گردو از روی پوکی و یا پُری آن  اینده گویی  می‌کنند. 

میان دوستـــان افتاده ای تک!                     رخت هندونه ،زلفت عین پشمک!

 برایت می زنم اینک پیامک  :(۱)                  شب یلدای تو ای گــــــل! مبارک!

نظر به روی تو هر بامداد نوروزیست
شب فراق تو هر شب که هست یلداییست سعدی

لبخند تو خورشید شود دلبرکم   گر این شب یلدایی من در گذرد / فرهاد محمودا

 

www.ewazstars.com